Bush ๒ กับผลกระทบโลก

ในที่สุด George W. Bush ก็ได้รับเลือกจากเสียงส่วนใหญ่ของคนอเมริกันให้เป็นผู้นำประเทศเป็นสมัยที่ ๒ ติดต่อกัน ซึ่ง Bush จะเข้ารับตำแหน่งประธานาธิบดีอย่างเป็นทางการในวันที่ ๒๐ มกราคมปีหน้า

ประเมินกันว่า เหตุผลหนึ่งที่ทำให้ชาวอเมริกันเลือก George Bush เป็นประธานาธิบดีอีกครั้ง เนื่องเพราะไม่ต้องการให้เกิดการเปลี่ยนแปลงต่อแนวนโยบายด้านต่างประเทศ ด้านความมั่นคง และด้านเศรษฐกิจ ซึ่งยืนยันได้จากการที่ชาวอเมริกันส่วนใหญ่นั้น นอกจากจะเลือกผู้นำคนเดิมจากพรรครีพับลิกันแล้ว ยังเลือกผู้แทนในรัฐสภามาจากพรรครีพับลิกันมากกว่าเดโมแครตอีกด้วย สะท้อนให้เห็นว่า ชาวอเมริกันต้องการให้ผู้นำประเทศดำเนินมาตรการต่าง ๆ ไปได้อย่างต่อเนื่องและรวดเร็ว สามารถจัดการกับปัญหาได้อย่างเด็ดขาด ไม่ต้องสะดุดหรือล่าช้าออกไป ท่ามกลางภัยก่อการร้ายที่ยังคุกรุ่น และสถานการณ์เศรษฐกิจทั้งของสหรัฐฯ และของโลกก็ยังคลุมเครือ

เศรษฐกิจยุค Bush สมัย ๒

สำหรับนโยบายทางด้านเศรษฐกิจ มีประเด็นสำคัญที่ประธานาธิบดี Bush ได้ประกาศชัดเจน ก็คือ การลดภาษีให้แก่ชาวอเมริกัน คาดว่าจะช่วยกระตุ้นการใช้จ่ายของคนอเมริกันต่อไป โดยเฉพาะในปี ๒๕๔๘ เป็นต้นไป ซึ่งจะช่วยชดเชยผลกระทบจากแนวโน้มอัตราดอกเบี้ยสหรัฐฯ ที่เริ่มสูงขึ้นตั้งแต่กลางปี ๒๕๔๗ แล้ว จากอัตราร้อยละ ๑ ต่ำสุดเป็นประวัติการณ์ เพิ่มขึ้นมาอยู่ที่อัตราร้อยละ ๑.๗๕ ในปัจจุบัน

หากย้อนไปทบทวนมาตรการเศรษฐกิจของ Bush ในช่วงสมัยแรก จะพบว่า สหรัฐฯ ได้ใช้มาตรการลดภาษีและรักษาระดับอัตราดอกเบี้ยต่ำ อันทำให้เศรษฐกิจสหรัฐฯ สามารถฟื้นตัวจากเหตุการณ์ ๑๑ กันยายน ๒๕๔๔ ได้อย่างราบรื่น โดยเศรษฐกิจสหรัฐฯ ปี ๒๕๔๕ ขยายตัวในอัตราร้อยละ ๑.๙ และร้อยละ ๓.๐ ในปี ๒๕๔๖ จากปีวิกฤต ๒๕๔๔ ขยายตัวเพียงร้อยละ ๐.?๘ ซึ่งคาดว่าในปี ๒๕๔๗ เศรษฐกิจสหรัฐฯ จะเติบโตประมาณร้อยละ ๔.๓ ด้วยเหตุนี้ การบริหารจัดการเศรษฐกิจสหรัฐฯ ในรอบปีที่ผ่าน ๆ มา ภายใต้ทีมเศรษฐกิจของ Bush ๑ จึงอยู่ในเกณฑ์น่าพอใจ และส่งผลให้เศรษฐกิจโลกพลอยขยายตัวดีขึ้นตามไปด้วย

ส่วนแนวโน้มเศรษฐกิจสหรัฐฯ ปี ๒๕๔๘ คาดว่าจะขยายตัวเพิ่มขึ้นอยู่ที่ประมาณร้อยละ ๓.๕ ชะลอตัวลงเล็กน้อยจากปีนี้ เป็นเพราะผลกระทบจากราคาน้ำมันแพงและแนวโน้มอัตราดอกเบี้ยสูงขึ้น อย่างไรก็ตาม มาตรการลดภาษีของ Bush ๒ จะปัจจัยที่ช่วยประคับประคองเศรษฐกิจไว้ ซึ่งคาดว่าจะช่วยพยุงให้การใช้จ่ายของคนอเมริกันดำเนินกันต่อไป

อเมริกัน จีน และโลก

การที่ George W. Bush ยังคงเป็นผู้นำสหรัฐฯ ต่ออีกสมัย จะทำให้ความสัมพันธ์กับประเทศจีนราบรื่น และน่าจะเป็นผลดีแก่เศรษฐกิจจีนและเศรษฐกิจเอเชียโดยรวม เนื่องจากที่ผ่านมา แม้สหรัฐฯ จะมียอดขาดดุลการค้ากับจีนอย่างมาก และมองว่าสาเหตุที่ทำให้สหรัฐฯ ขาดดุลกับจีน ก็คือ การที่จีนตรึงค่าเงินหยวนกับเหรียญสหรัฐฯ จนทำให้สหรัฐฯ ต้องการให้จีนปรับค่าหยวนให้ยืดหยุ่น แต่ภายใต้การบริหารของ Bush ๑ กลับไม่ได้กดดันจีนอย่างเข็มงวด และไม่ได้ใช้มาตรการกีดกันทางการค้ากับจีนจนเกินไป ทำให้ความสัมพันธ์ของทั้งสองประเทศยังคงสดใส

ปัจจัยสำคัญที่ทำให้สหรัฐฯ ไม่ใช้ไม่แข็งต่อจีน เพราะเห็นว่า ปัจจุบันจีนไม่ได้เป็นแค่ประเทศกำลังพัฒนา แต่เป็นพลังเศรษฐกิจโลกที่ไม่ด้อยไปกว่าสหรัฐฯ หากเศรษฐกิจจีนหวั่นไหว ย่อมสะเทือนเศรษฐกิจโลกตามไปด้วย การที่เศรษฐกิจจีนเติบโตอย่างมากในปัจจุบัน ได้ช่วยดึงดูดการนำเข้าสินค้าจากประเทศทั่วโลก โดยเฉพาะสินค้าจากเอเชียด้วยกัน และประเทศที่ส่งออกสินค้าโภคภัณฑ์ต่าง ๆ ทำให้ราคาสินค้าเกษตรและสินค้าโภคภัณฑ์สูงขึ้น เป็นประโยชน์แก่ประเทศผู้ผลิตสินค้าเหล่านี้กันอย่างทั่วหน้า (รวมถึงประเทศไทย)

ที่สำคัญ เศรษฐกิจสหรัฐฯ ก็ได้อานิสงส์จากความแข็งแกร่งทางเศรษฐกิจจีนเช่นกัน ได้แก่ การที่จีนนำเงินทุนสำรองต่างประเทศของตนมาลงทุนซื้อพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐฯ จำนวนมาก ช่วยเจือจุนยอดขาดดุลงบประมาณของสหรัฐฯ ปัจจุบัน จีนมีเงินทุนสำรองต่างประเทศเป็นอันดับ ๒ ของโลก คิดเป็นมูลค่า ๔๗๐,๐๐๐ ล้านเหรียญสหรัฐฯ เป็นรองเพียงญี่ปุ่น ซึ่งมีเงินทุนสำรอง ๘๑๙,๐๐๐ ล้านเหรียญสหรัฐฯ

ดังนั้น แนวนโยบายต่อจีนภายใต้การบริหารของประธานาธิบดี Bush จึงโอนอ่อนผ่อนปรนซึ่งกันและกัน อีกทั้งจีนเองก็มีบทบาทช่วยไกล่เกลี่ยในกรณีเกาหลีเหนือให้แก่สหรัฐฯ ด้วย ช่วยให้ภูมิภาคเอเชียยังคงสงบและมีสถานะเศรษฐกิจที่ยังมั่นคง โดยคาดว่า ปี ๒๕๔๗ เศรษฐกิจภูมิภาคเอเชียจะเติบโตประมาณร้อยละ ๗ เพิ่มขึ้นจากร้อยละ ๖.๕ ในปี ๒๕๔๖ และคาดว่าปี ๒๕๔๘ จะขยายตัวอยู่ในอัตราประมาณร้อยละ ๖.๒

ทิศทางดอลลาร์ทรงตัว

ภายใต้การบริหารของ Bush ๑ ที่ผ่านมา เงินเหรียญสหรัฐฯ มีค่าอ่อนตัวลงเป็นลำดับ จากค่าเฉลี่ยในปี ๒๕๔๓ ที่ประมาณ ๘๕ เซ็นต์ต่อยูโร ปัจจุบันเงินเหรียญสหรัฐฯ ซื้อขายในอัตราเฉลี่ยประมาณ ๑.๒๗ เหรียญฯ ต่อยูโร หรืออ่อนตัวค่าลงราวร้อยละ ๔๙ จากช่วงก่อนที่ George Bush จะเป็นผู้นำสหรัฐฯ สมัยแรก

อย่าไรก็ตาม ทีมเศรษฐกิจของ Bush วิเคราะห์ว่า การที่ค่าเงินเหรียญฯ อ่อนตัวในยุคของ Bush ส่วนใหญ่เป็นเพราะความวิตกเกี่ยวกับภัยก่อการร้าย ความรุนแรงในอิรัก และในภูมิภาคอื่น ๆ ของโลก ทำให้เกิดความไม่มั่นใจในภาวะเศรษฐกิจสหรัฐฯ และค่าเงินเหรียญในที่สุด

ดังนั้น คาดว่า ในสมัยที่ ๒ ของ Bush ค่าเงินเหรียญฯ จะยังคงเคลื่อนไหวอยู่ในระดับใกล้เคียงกับสมัยที่ผ่านมา เพราะคาดว่าตลาดเงินจะจับตาดูนโยบายด้านความมั่นคงของสหรัฐฯ ต่อไป โดยเฉพาะการใช้จ่ายด้านป้องกันประเทศและการต่อต้านการก่อการร้าย ซึ่งหากมีผลกระทบต่อความเชื่อมั่นของคนอเมริกันมาก ก็ย่อมส่งผลสะเทือนมายังฐานะทางเศรษฐกิจสหรัฐฯ และค่าเงินเหรียญฯ โดยตรง ไม่ว่าจะเป็นเรื่องยอดขาดดุลงบประมาณหรือยอดขาดดุลบัญชีเดินสะพัด ยิ่งไปกว่านั้น ทิศทางอัตราดอกเบี้ยสหรัฐฯ ที่โน้มสูงขึ้น ก็นับเป็นอีกปัจจัยหนึ่งที่คาดว่าจะมีอิทธิพลต่อค่าเงินเหรียญฯ ในปีหน้าด้วย

มีข้อสังเกตว่า เมื่อเทียบกับเยน เงินเหรียญฯ ไม่ได้มีค่าอ่อนตัวลงมากนักในช่วง Bush ๑ โดยเงินเหรียญฯ มีค่าลดลงประมาณร้อยละ ๒.๘ เมื่อเทียบกับเยนในช่วง ๔ ปีที่ผ่านมา เนื่องจากญี่ปุ่นมีมาตรการแทรกแซงตลาดเงิน ทำให้ค่าเงินเยนอ่อนตัวเป็นระยะ ๆ ไม่ต้องการให้ค่าเงินเยนแข็งจนเกินไป ซึ่งจะเป็นผลเสียต่อการฟื้นตัวของเศรษฐกิจญี่ปุ่น ดังนั้น เงินเยนในยุค Bush ๒ อาจไม่เปลี่ยนแปลงไปจากเดิมมากนัก ตราบใดที่เศรษฐกิจญี่ปุ่นยังไม่เข้มแข็งอย่างชัดเจน และด้วยเหตุนี้ เงินบาทไทยที่มีทิศทางความเคลื่อนไหวตามทิศทางของค่าเงินเยน จึงไม่น่าผันผวนมากนัก

หนุน FTA ต่อเนื่อง

ในด้านการค้า ประธานาธิบดี Bush สนับสนุนการเปิดเสรีทางการค้า โดยเฉพาะการเจรจาจัดทำเขตการค้าเสรี (Free Trade Area: FTA) กับประเทศคู่ค้าต่าง ๆ เนื่องจากเห็นว่าการเจรจาการค้าในเวที WTO ยังล่าช้า เพื่อให้เกิดความคล่องตัวทางการค้ามากขึ้น จึงผลักดันการทำ FTA อย่างกว้างขวาง

นโยบายการค้าของ Bush ๑ กับประเทศต่าง ๆ มีท่าทีไม่แข็งกร้าวมากนัก แม้สหรัฐฯ ยังมีมาตรการกีดกันการค้าโดยตรงและโดยอ้อมก็ตาม เช่น กรณีการใช้กฎหมายการค้าของสหรัฐฯ มาตร ๓๐๑ กับประเทศคู่ค้าที่สหรัฐฯ เห็นว่าปฏิบัติการค้าไม่เป็นธรรมกับสหรัฐฯ หรือกรณีเงินหยวนของจีนที่มีค่าต่ำกว่าที่ควรจะเป็น ซึ่งทำให้สินค้าจีนได้เปรียบด้านราคาในตลาดต่างประเทศ แต่รัฐบาล Bush ๑ ก็ไม่ได้ใช้มาตรา ๓๐๑ ออกบังคับใช้ และไม่ได้กดดันให้จีนปรับค่าเงินหยวนในช่วงที่ผ่านมา ซึ่งคาดกันว่า Bush ๒ จะยังคงใช้นโยบายที่ค่อนข้างผ่อนปรนต่อไป ทำให้การค้าโลกมีแนวโน้มราบรื่น

นอกจากนี้ ประธานาธิบดี Bush ยังสนับสนุนการเปิดเสรีทางการค้าอย่างจริงจัง โดยสหรัฐฯ ได้เจรจาการค้าเสรีแบบทวิภาคีกับหลายประเทศ และบรรลุข้อตกลง FTA เรียบร้อยแล้วกับบางประเทศ ได้แก่ ออสเตรเลีย, สิงคโปร์, ชิลี, มอร็อกโค, บาห์เรน, จอร์แดน, อิสราเอล, ปานามา เป็นต้น และอยู่ระหว่างการเจรจา FTA กับไต้หวัน, เกาหลีใต้, มาเลเซีย, และไทย การเจรจา FTA มีส่วนช่วยให้การค้าโลกคล่องตัวขึ้น ในระหว่างที่การเจรจาการค้าเสรีแบบพหุภาคีภายใต้กรอบ WTO ยังไม่คืบหน้าเท่าที่ควร

นโยบายที่เป็นปัจจัยเสี่ยง

อย่างไรก็ตาม แม้นโยบายการค้าของ Bush ค่อนข้างเป็นมิตรกับประเทศคู่ค้า จนคาดว่าจะช่วยให้การค้าโลกไม่สะดุดลง แต่ Bush ก็มีนโยบายที่ถือว่าเป็นปัจจัยเสี่ยงต่อเศรษฐกิจโลก ได้แก่ นโยบายด้านความมั่นคง โดยเฉพาะการใช้มาตรการแข็งกร้าวปราบปรามกลุ่มผู้ก่อการร้ายข้ามชาติ ก่อให้เกิดความตึงเครียดในภูมิภาคต่าง ๆ โดยเฉพาะตะวันออกกลาง ซึ่งมีผลเสียโดยตรงต่อสถานการณ์ราคาน้ำมันแพงในตลาดโลก อีกทั้งประธานาธิบดี Bush ยังมีมาตรการเก็บสต็อกน้ำมันอย่างเต็มที่ในสหรัฐฯ ทำให้มีการซื้อน้ำมันในตลาดโลกเป็นจำนวนมาก สร้างความผันผวนให้แก่ตลาดน้ำมันอีกด้วย

ดังนั้น หาก Bush ๒ ใช้มาตรการเชิงรุกในการจัดการปัญหาการก่อการร้ายอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในภูมิภาคตะวันออกกลาง ก็ย่อมก่อให้เกิดความอ่อนไหวในวงการค้าน้ำมันโลกต่อไป

เรียบเรียงจากเรื่อง 'นโยบายบุช ๒ ผลกระทบเศรษฐกิจไทย' ของศูนย์วิจัยกสิกรไทย