พิชัยชลสินธุ์

ข้อคิดจาก 'ทองแดง'

คนไทยรู้จัก 'ทองแดง' สุนัขทรงเลี้ยงครั้งแรก

จากพระราชนิพนธ์ของพระบาทสมเด็จพระเจ้า

อยู่หัว เรื่อง ทองแดง เมื่อปี ๒๕๔๕

ปีนี้ คนไทยมีโอกาสได้อ่านหนังสือ เรื่อง

'ทองแดง' อีกครั้ง แต่เป็นฉบับการ์ตูน ซึ่งมีคำ

บรรยายทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ โดยมี

ชัย ราชวัตร (สมชัย กตัญญุตานนท์) เป็นผู้

เขียนการ์ตูนประกอบพระราชนิพนธ์ โอม

รัชเวทย์ สละ นาคบำรุง และทิววัฒน์

ภัทรกุลวณิชย์ เป็นผู้ช่วย

ความแตกต่างของหนังสือ เรื่อง

'ทองแดง' ระหว่างฉบับแรกกับฉบับล่าสุด

นอกจากการ์ตูนที่ช่วยให้ผู้อ่านได้เห็นภาพ

ตามเรื่องพระราชนิพนธ์ได้ชัดเจนยิ่งขึ้นแล้ว

มีหลายภาพที่ชัย ราชวัตร เขียนขึ้นจากการ

ไปดูพื้นที่จริง เพื่อขยายเหตุการณ์ซึ่งไม่มีใน

ภาพถ่ายที่ตีพิมพ์ในเล่มเดิม การให้ข้อมูลเพิ่ม

เติมเกี่ยวกับทองแดงและสุนัขทรงเลี้ยงอื่น ๆ

ตลอดจนแนวทางที่พระบาทสมเด็จพระเจ้า

อยู่หัวทรงค้นคว้าเรื่องสุนัข และภาพทิวทัศน์

ในพระตำหนักจิตรลดารโหฐาน พระราชวัง

ดุสิต และวังไกลกังวล หัวหิน

แต่ที่เหมือนกัน คือ ข้อคิดที่ผู้อ่านได้จากพระราชนิพนธ์เล่มนี้

๐ ๐ ๐

ประการแรก การสังเกต ทรงทอดพระเนตรเห็นลักษณะทางกายภาพของทองแดงซึ่งแตกต่างไปจากสุนัขทั่วไป อันเป็นที่มาของความสนใจ และเป็นแรงกระตุ้นให้หาคำตอบ

ประการที่สอง การแสวงหาความรู้ เมื่อทรงเห็นความแตกต่างของสุนัข ทรงเริ่มต้นค้นคว้าจากหนังสือเกี่ยวกับสุนัขพันธุ์ต่าง ๆ ทรงพบลักษณะบางประการที่คล้ายคลึงกับสุนัขพันธุ์บาเซนจิ (Basenji) ทำให้สนพระทัยยิ่งขึ้น จึงทรงค้นคว้าต่อไปในหนังสือเกี่ยวกับบาเซนจิหลายเล่ม ทรงใช้ประโยชน์จากกระแส 'โลกกว้างทางแคบ' ด้วยการเข้าไปค้นคว้าหาข้อมูลผ่านเครือข่ายสื่อสาร (Internet) ในที่สุดก็ทรงพบว่า 'บาเซนจิ' เป็นสุนัขพันธุ์โบราณ มีถิ่นกำเนิดบริเวณแอฟริกากลางที่มนุษย์ใช้สุนัขพันธุ์นี้มาช่วยล่าสัตว์ ทรงพบด้วยว่า ใต้ที่ประทับของรูปหินสลักฟาโรห์เรนูและราชินีเดเดต (Pharaoh Renu and Queen Dedet) ในปิรามิดซาการาประเทศอียิปต์ประมาณสี่พันปีมาแล้ว มีรูปสลักสุนัขพันธุ์บาเซนจิหมอบอยู่ด้วย

ประการที่สาม การทดสอบ เมื่อทรงค้นคว้าศึกษาลักษณะนิสัยใจคอจนเข้าพระทัยจิตวิทยาของ 'บาเซนจิ' ทรงชุบเลี้ยง 'ทองแดง' ด้วยวิธีการที่ได้มาจากการค้นคว้า ทรงสอนและแสดงให้พี่เลี้ยงและครูฝึกที่ดูแลสุนัขเชื้อสายพันธุ์บาเซนจิว่าควรจะปฏิบัติอย่างไร

ประการที่สี่ การควรไม่ควร ทรงพบว่า 'ทองแดง' ที่ทรงเลี้ยง มีสัมมาคารวะ กิริยามารยาทเรียบร้อย เจียมเนื้อเจียมตัว รู้จักที่ต่ำที่สูง เวลาเฝ้าฯ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว จะนั่งต่ำกว่าเสมอ แม้จะทรงดึงตัวขึ้นมากอด ทองแดงก็จะทรุดตัวลงหมอบกับพื้น และทำหูลู่อย่างนอบน้อม บุคลิกดังกล่าว ในสังคมมนุษย์ โดยเฉพาะสังคมไทยนับเป็นวัฒนธรรมอันดีงามอย่างหนึ่งที่ผู้มีอาวุโสน้อยกว่าให้เกียรติผู้มีอาวุโสสูงกว่า

ประการสุดท้าย ความกตัญญู ทรงพบคุณสมบัติการ 'รู้คุณ' ของทองแดง ซึ่งน่าจะมาจากนิสัยของ 'แม่แดง' แม้จะเป็นสุนัขเร่ร่อนต่ำต้อย จนถูกเจ้าหน้าที่ กทม. จับไปรอวันตายที่ทุ่งสีกัน เมื่อโชคดีได้รับอุปการะอยู่ในบ้าน ก็วางตัวเหมาะสมอย่างมหัศจรรย์ โดยเฉพาะการเคารพสุนัขอาวุโสที่แม้จะเคยรังแกแม่แดง ก็ไม่เคยโต้ตอบหรือเคียดแค้น ทุกครั้งที่พบก็จะวิ่งเข้าไปหมอบคารวะผู้ใหญ่เช่นเดิม โดยเฉพาะความกตัญญูรู้คุณที่ทองแดงมีต่อ 'แม่มะลิ' สุนัขแม่นมของทองแดง ซึ่งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงยกย่องทองแดงว่า

"ผิดกับคนอื่นที่เมื่อกลายมาเป็นคนสำคัญแล้ว มักจะลืมตัว และดูหมิ่นผู้มีพระคุณที่เป็นคนต่ำต้อย"